ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
137
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
و ديگران نيز در اينجا بسيار ساخته شده كه در آنها مكان دارند . باغات و تماشاگاه نيز قدرى در آنجا واقع است . جزيرهء سيم : مسما به وى برسكه است . خانهء پادشاهى كه سپاه دريائى و سالدات در آنجا مىباشد واقع است . و مكتبخانهء درس سپاه و خانههاى تجار كه مشغول دادوستد هرچيز هستند در آنجاست و كارخانهء قندسازى تجار هم ، در آنجا واقع است ، كه در آنجا قند ساخته از آنجا به هر جا خواهند حملونقل مىكنند . * جزيرهء چهارم : كه مسما به كمينى اسراف مىباشد ، خانههاى پادشاهى و باغهاى مرغوب و عمارات نيكو و مكانهاى عالى و تماشاگاههاى خوب در آنجا بسيار است كه در فصل بهار به علت نزديكى و اعتدال هوا ، امپراطور و بسيارى از بزرگان و ساير خلق در آنجا رفته توقف مينمايند ، و بخوشگذرانى و عشرت مشغول ميشوند . در آنجا به استادى اهل انگريز پلهاى چوبى بسيار عريض مستحكم به وضع خوش ساختهاند و كليسا و خانههاى عملهء پادشاهى و اهل شهر نيز بسيار است . و خانهء دار الشفاى بزرگى در آنجا ساختهاند كه هر كس از سپاه كه در دعوا كور و شل و چلاق و معيوب مىشود كه ديگر به كار سپاهى نمىآيد در آنجا برده ، معالجه مينمايند و نگاه ميدارند و از سركار پادشاه جيره و رخوت ميدهند كه تكدى نكند . جزيره پنجم . را ، يلهكين مىگويند . خانههاى جميع بزرگان و اعيان در اينجا واقع است ، كه در بهار و تابستان به علت اعتدال هوا در اينجا آمده توقف مىنمايند . جزيرهء ششم . را گراستوسكى مىنامند . در اينجا نيز خانههاى عالى و مكانهاى دلنشين و باغات به جهت گشت و تماشا واقع است و از اهل شهر نيز خانههاى بسيار دارد . جزيرهء هفتم . را پترروسكى مىگويند . در آنجا خانههاى عالى و مكانهاى مرغوب بسيار دارد . اما محل گشت و تفريح ايام بهار و تابستان است . جزيرهء هشتم . مسما به كتوز است . وسط الناس و رعايا ، خانههاى بسيار ساخته توقف دارند . جزيرهء نهم . را كننسكى مىگويند . يك خانهء پادشاهى بسيار بزرگ در اينجا واقع است ، و مابقى تمام رعايا خانه ساخته توقف دارند . جزيرهء دهم . را اتبكه مىگويند . در آنجا باغى است كه مجموع گياهى كه بهبجهت دوا و معالجهء امراض در كنار دارند ، آنجا كشته و به عمل مىآورند . و آنچه دوائى از هر بلاد مىآورند در آنجا برده بيعشرا مينمايند و انبارهاى پادشاهى در اينجا بسيار است . كه انبار مينمايند ، و هر كس از جنس دوائى چيزى خواسته باشد ، از آنجا گرفته بهمهء ولايات روس مىبرند . جزيرهء يازدهم . جزيرهء كوچكى است اسمى ندارد ، قبل ازين خانهء پادشاهى بوده ، در آنجا منار بلندى داشته روى او ميرفتهاند ، و دوربين به اطراف انداخته تماشا مىكردهاند . كه در هر جا چيزى به نظر آيد ديده باشند . حال رونقى ندارد و خراب است .